Pozytywnie OtwarciPozytywnie Otwarci

Główna Program Konkurs Kapituła Jak żyć z HIV Kontakt


Profilaktyka zakażenia HIV

Dlaczego ważna? Jak chronić siebie i innych?

Bartosz Szetela, Klinika i Katedra Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów Odpornościowych Akademii Medycznej we Wrocławiu

Mimo niespotykanego dotychczas w historii medycyny postępu, jaki dokonał się w zakresie terapii zakażenia HIV i AIDS, a także mimo ustalenia dróg przenoszenia wirusa i skutecznych metod profilaktycznych, nadal notuje się coraz więcej nowych zakażeń. Większość z nich nabywana jest podczas kontaktów seksualnych i to mimo szerokiej dostępności prezerwatyw. Nowe zakażenia dotyczą głównie osób w wieku 20-30 lat, a więc w okresie największej aktywności seksualnej. Wolna od zakażeń nie jest jednak żadna grupa wiekowa. Ogromnym problemem klinicznym są również późne rozpoznania zakażenia HIV, niejednokrotnie w stadium ADIS, a dotyczące przede wszystkim kobiet, które uległy zakażeniu w stałych związkach. Zarówno w tej grupie kobiet jak i w całym społeczeństwie w Polsce ponad 50% zakażonych HIV nie jest świadoma tego faktu! Sytuacja ta wskazuje na bezwzględną konieczność upowszechnienia wiedzy na temat metod profilaktyki zakażenia HIV, usunięcia zagadnienia ludzkiej seksualności i zachowań seksualnych ze sfery tabu, a także prowadzenia otwartej rozmowy w mediach o problemach łamania praw człowieka w każdym ich aspekcie.

Kontakt z materiałem zakaźnym

HIV jest bardzo wrażliwy na wszelkie czynniki fizyczne i chemiczne, zatem zwykłe codzienne czynności nie wymagają podejmowania jakichkolwiek środków ostrożności. Jedynie kontakt ze świeżą krwią, śluzem pochwowym, preejakulatem i nasieniem może stanowić zagrożenie, zwłaszcza, jeśli dojdzie do kontaktu ich ze świeżą raną lub błonami śluzowymi. W przeciwnym razie, w celu inaktywacji wirusa, wystarczy zachlapaną skórę lub powierzchnię wymyć wodą z detergentem.

Abstynencja kontra prezerwatywa

Jako że do większości nowych zakażeń HIV dochodzi podczas kontaktów seksualnych, wiele organizacji na świecie podejmuje działania promujące abstynencję i wierność. Jakkolwiek są to działania bardzo pożądane, a sama abstynencja seksualna rzeczywiście daje całkowitą pewność uniknięcia zakażenia, to jednak zbyt często nie jesteśmy w stanie przestrzegać jej zasad. Osoby podejmujące kontakty z nowo poznanymi partnerami, poza wiedzą o skuteczności abstynencji, muszą dysponować dodatkowym narzędziem ochronny – prezerwatywą. Wciąż powielane są błędne informacje o istnieniu w prezerwatywach porów i wynikającej z nich niepełnej skuteczności. Pragnę podkreślić, że informacje te są całkowicie błędne. Skuteczność prezerwatywy w zabezpieczaniu przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, w tym zwłaszcza HIV, została wykazana w licznych eksperymentach laboratoryjnych i klinicznych. Jednoznacznie z nich wynika, że prezerwatywa jest 100% skuteczną metodą profilaktyczną, pod warunkiem wszakże, że będzie użyta prawidłowo, czyli nie pęknie i nie zsunie się podczas stosunku.

Mikrobicydy

Inną z metod profilaktyki jest stosowanie mikrobicydów, czyli cząstek wywierających na HIV działanie fizyczne, chemiczne lub farmakologiczne. Stosowane mogą być w celu inaktywacji wirusa, zmniejszenia jego zakaźności lub replikacji, a niekiedy zmniejszenia ryzyka zakażenia poprzez wytworzenie bariery fizycznej. Metody te, jakkolwiek obiecujące, ze względu na brak wystarczająco przekonujących wyników badań i wciąż ograniczoną skuteczność, nie uzyskały jak dotąd statusu zalecanych.

Obrzezanie

Napletek stanowi dużą powierzchnię, przez którą, w wyniku mikrourazów, HIV może wnikać do organizmu. Również stany zapalne lokalizujące się pod napletkiem stanowią przyczynę zwiększonego ryzyka przeniesienia zakażenia. Badania wskazują na istotne zmniejszenie zarówno zakaźności jak i ryzyka nabycia zakażenia po wykonaniu zabiegu obrzezania. Przeciwnicy tej metody zwracają jednak uwagę na jej względnie wysokie koszty i ryzyko powikłań chirurgicznych, jeśli operacja nie zostanie wykonywana w dzieciństwie. Zachęcają, aby dostępne środki przeznaczyć przede wszystkim na upowszechnienie dostępu do prezerwatyw i edukację, zarówno w skali ogólnokrajowej jak i poprzez wspieranie działań lokalnych stowarzyszeń i grup rówieśniczych.

Testowanie w kierunku zakażenia HIV

Niezależnie czy podejmujemy kontakt przygodny z nieznanym partnerem, czy współżycie bez prezerwatywy w stałym związku, zawsze należy zastanowić się razem z partnerem nad wcześniejszymi kontaktami. Jeśli miały miejsce sytuacje, w których potencjalnie mogło dojść do zakażenia HIV, bezwzględnie należy poddać się badaniu. Do sytuacji takich należą przede wszystkim:

● współżycie bez prezerwatywy z osobą, która nie wykonywała badania w kierunku zakażenia HIV,

● korzystanie ze wspólnych igieł lub strzykawek, a także sprzętu do przygotowania i podania narkotyków,

● zawodowe i niezawodowe ekspozycje na krew i inny materiał zakaźny.

Najnowsze wytyczne Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS, w związku z ogromnym odsetkiem osób nieświadomych swojego zakażenia, podkreślają konieczność prowadzenia przez wszystkich lekarzy z każdym pacjentem powyżej 13 roku życia rozmowy o indywidualnym ryzyku zakażenia HIV, sposobach jego zmniejszenia, a także możliwości wykonania testu przesiewowego.

Leczenie antyretrowirusowe

Coraz wcześniejsze, począwszy od chwili zakażenia, rozpoczynanie terapii antyretrowirusowej (cART – combined antiretroviral therapy lub HAART – highly active antiretroviral therapy) czyni realnym postulowany przez wiele osób sposób zmniejszenia zakaźności osób żyjących z HIV, a mianowicie samą HAART. Okazuje się bowiem, że skuteczne leczenie prowadzi do praktycznie całkowitego zahamowania namnażania HIV, co z kolei wiąże się z minimalizacją ryzyka przekazania zakażenia innym osobom. Choć rzeczywiście w skali populacji zjawisko to jest epidemiologicznie istotne, to jednak w skali jednostkowej należy pamiętać, że skuteczna terapia HAART nie daje nigdy 100% pewności uniknięcia przekazania zakażenia. Niewykrycie materiału genetycznego HIV we krwi nie jest równoznaczne z nieobecnością wirusa w nasieniu czy śluzie pochwowym. Jednocześnie, z różnych powodów, HIV może niespodziewanie pojawić się ponownie we krwi i badanie wykonane nawet wczoraj traci już swoją wartość. Z tych i innych powodów zaleca się wszystkim osobom żyjącym z HIV, zarówno podczas przygodnych kontaktów seksualnych jak i w stałych związkach, stosowanie prezerwatyw.

Profilaktyka poekspozycyjna (PEP – post-exposure prophylaxis)

W sytuacji, gdy mimo wszystko dojdzie do ekspozycji na materiał zakaźny (seks bez prezerwatywy, pęknięcie prezerwatywy, kontakt z krwią, nasieniem, śluzem pochwowym, preejakulatem, zakłucie lub zacięcie ostrym narzędziem, na którym mogła być m.in. krew) należy jak najszybciej zgłosić się do Poradni Poekspozycyjnej lub do Izby Przyjęć Szpitala Zakaźnego. Tam specjalista chorób zakaźnych dokona analizy ryzyka zdarzenia i w razie konieczności ma możliwość rozpoczęcia profilaktycznego podawania leków antyretrowirusowych. Leki te nie chronią w 100% przed zakażeniem HIV, ale jeśli w konkretnym przypadku ryzyko zakażenia jest istotnie zwiększone, przyjmowanie przez 28 dni leków antyretrowirusowych może je znacząco zmniejszyć! Najlepszy okres, w którym należy zgłosić się po poradę, to 12 godzin od ekspozycji. Po upływie 72 godzin (3 dni) wdrażanie profilaktyki lekowej jest niezalecane, należy natomiast poddać się badaniu krwi w kierunku możliwych zakażeń.

Przyszłość

Od dłuższego czasu prowadzone są na świecie badania również nad profilaktyką przedekspozycyjną, czyli doustnym lub miejscowym (w obrębie narządów płciowych) stosowaniem leków antyretrowirusowych. W tym przypadku celem jest zablokowanie możliwości wniknięcia HIV do organizmu, a jeśli mimo wszystko on wniknie – zahamowanie jego namnażania, a tym samym uniknięcie zakażenia przewlekłego. Jest to jednak metoda wciąż dość kontrowersyjna zarówno ze względu na implikacje społeczne powszechnego jej stosowania jak i wciąż niezadowalającą skuteczność.

Póki co należy jednak przestrzegać wszystkich opisanych wyżej metod profilaktyki, a w razie ekspozycji – wykonać badanie w kierunku zakażenia HIV i ewentualne wdrożyć profilaktykę poekspozycyjną.

artykuły

filmy

Copyright by © Gilead Sciences Poland 2017 - All rights reserved | Nota prawna | Polityka cookies